Niet alles wat opgelost lijkt, is opgelost

 Soms lijkt een probleem verdwenen.

De klacht is weg.
De storing is verholpen.
De beslissing is genomen.
Iedereen kan weer verder.

Dus zetten we er een streep onder.

Maar daarmee is nog niet gezegd dat het probleem werkelijk is opgelost.

Een tijdelijke oplossing kan ervoor zorgen dat iets even niet meer zichtbaar is. Dat is soms precies wat nodig is. Maar als de oorzaak blijft bestaan, komt het probleem later gewoon terug.

Het verschil tussen verdwijnen en oplossen

Dat verschil lijkt klein, maar het is belangrijk.

Een probleem kan verdwijnen omdat de oorzaak is weggenomen.

Maar het kan ook verdwijnen omdat we het probleem hebben verplaatst, omzeild of tijdelijk onder controle hebben gekregen.

Denk aan een organisatie waarin een bepaalde fout steeds opnieuw wordt gemaakt.

Er wordt een extra controle ingevoerd.

De fouten nemen af.

Dat lijkt een oplossing.

Maar als de werkwijze die de fouten veroorzaakt niet verandert, is er misschien vooral een extra controlelaag toegevoegd.

Het probleem is dan niet opgelost.
Het wordt alleen eerder opgemerkt.

Wanneer is iets werkelijk opgelost?

Daar is geen eenvoudige checklist voor.

Maar een goede vraag is:

“Wat is er veranderd waardoor dit probleem niet opnieuw zou moeten ontstaan?”

Als het antwoord alleen is dat we beter opletten, sneller reageren of meer controleren, is het de moeite waard om nog even verder te kijken.

Want daarmee kan het gevolg worden aangepakt zonder dat de oorzaak verandert.

Soms is een tijdelijke oplossing precies goed

Een tijdelijke oplossing is overigens niet verkeerd.

Bij een storing wil je eerst dat het systeem weer werkt.

Bij een probleem dat direct schade veroorzaakt, moet je eerst ingrijpen.

Maar daarna begint het echte kijken.

Wat gebeurde er?

Waarom gebeurde het?

En wat moet er veranderen om te voorkomen dat we over een paar weken weer op hetzelfde punt staan?

Dat vraagt soms meer tijd dan de snelle oplossing.

Maar het voorkomt ook dat dezelfde oplossing steeds opnieuw nodig is.

Eerst weten wat je hebt opgelost

Daarom is het goed om niet alleen te vragen:

“Is het probleem opgelost?”

Maar ook:

“Wat hebben we eigenlijk opgelost?”

Het antwoord daarop maakt vaak duidelijk of je werkelijk vooruit bent gegaan.

Of alleen het probleem even niet meer ziet.

Helderheid vóór uitvoering begint soms met het verschil tussen iets oplossen en iets laten verdwijnen.

Je hoeft niet altijd meer informatie te hebben

 We denken vaak dat we pas een goede beslissing kunnen nemen als we genoeg weten.

Dus verzamelen we nog wat informatie.
Nog een rapport.
Nog een gesprek.
Nog een analyse.

Dat klinkt verstandig. En soms is het dat ook.

Maar er zit een grens aan.

Meer informatie maakt een situatie namelijk niet automatisch duidelijker.

Soms weten we al genoeg om een richting te kiezen, maar blijven we zoeken naar meer zekerheid. Niet omdat de informatie ontbreekt, maar omdat we nog niet goed weten wat we met de informatie moeten.

Meer weten is niet hetzelfde als beter begrijpen

Dat verschil wordt in de praktijk nogal eens over het hoofd gezien.

Neem een organisatie waarin een probleem steeds terugkomt.

Er zijn cijfers.
Er zijn evaluaties.
Er zijn gesprekken gevoerd.
Er zijn verschillende oplossingen geprobeerd.

Toch blijft hetzelfde probleem terugkomen.

De reactie is dan vaak: we moeten het beter onderzoeken.

Nog meer gegevens verzamelen.
Nog een analyse maken.
Nog een deskundige erbij.

Maar misschien ligt het probleem helemaal niet bij een gebrek aan informatie.

Misschien wordt er niet gekeken naar wat de beschikbare informatie eigenlijk vertelt.

Wat weten we al?

Dat is soms een ongemakkelijke vraag.

Want het kan betekenen dat de oorzaak al zichtbaar is.

Dat mensen bijvoorbeeld allang weten dat een bepaalde werkwijze niet werkt, maar dat niemand het besluit wil nemen om die werkwijze los te laten.

Of dat iedereen ziet dat een probleem steeds op dezelfde plek ontstaat, maar dat er steeds naar een andere verklaring wordt gezocht.

Dan helpt meer informatie niet.

Dan moet je eerst iets anders doen:

serieus kijken naar wat er al ligt.

Niet om sneller een conclusie te trekken, maar om onderscheid te maken tussen wat we werkelijk weten, wat we aannemen en wat we hopen.

Onzekerheid hoeft niet altijd opgelost te worden

Een goede beslissing betekent ook niet dat alle onzekerheid verdwenen is.

Dat kan simpelweg niet.

Er zullen altijd dingen zijn die je nog niet weet.

De vraag is daarom niet alleen:

Wat weten we nog niet?

Maar ook:

Wat weten we eigenlijk al, maar doen we nog niets mee?

Die tweede vraag kan veel meer opleveren dan nog een extra rapport.

Want soms is het probleem niet dat er te weinig informatie is.

Het probleem is dat we niet bereid zijn om de betekenis van de informatie onder ogen te zien.

Eerst kijken, dan handelen

Helderheid betekent daarom niet dat je alles moet uitzoeken.

Het betekent dat je weet wat je wel weet, wat je niet weet en welke aannames je maakt.

Vanaf daar kun je een besluit nemen.

En misschien blijkt dan dat je inderdaad nog informatie nodig hebt.

Maar misschien ook niet.

Soms is de volgende stap niet nóg meer informatie verzamelen.

Soms is de volgende stap gewoon:

kijken naar wat er al ligt.

Pas daarna heeft uitvoering weer zin.